ΙΣΗΜΕΡΙΕΣ, ΤΡΟΠΗ ΗΛΙΟΥ, ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ

Γαλάξια, Τρίεσπερο Ηρακλέους, Ισημερίες, Τροπή ηλίου, Ηλιοστάσιο.

Πρόκειται για μία πρωτίστως ελληνική εορτή με μικρές παραλλαγές βάση του τόπου και των εθίμων, που στην αρχή οι πρώτοι πολυθεϊστές αντιγραφείς των Ελλήνων, πχ. Ρωμαίοι την ‘’υιοθέτησαν’’, αλλά που στην συνέχεια, άλλοι λαοί, στην προσπάθειά τους να την προσαρμόσουν στα δικά τους μέτρα, την αντέγραψαν κακέκτυπα και συνεπώς την ευτέλισαν.

Ερώτηση: Θα τους την χαρίσουμε;

Σύμφωνα με τις διασωθείσες και εναπομείνουσες πηγές όπως μερικές εξ αυτών αναφέρονται κατωτέρω, η σύνδεση των λημμάτων του τίτλου (Γαλάξια, Τριέσπερο Ηρακλέους, Ισημερίες, Τροπή ηλίου, Ηλιοστάσιο), μας οδηγεί στην εθιμική εορτή των Ηλιοστασίων.

Συγκεκριμένα:

  1. ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ

Γαλάξια: Δύο εορτές φέρονται με την ονομασία Γαλάξια.

Η μία τελείται στην Αθήνα, την Θήβα και την Δήλο προς τιμήν του Απόλλωνα την 22α του μηνός Ποσειδεώνος (Δεκεμβρίου), δηλαδή την ημέρα του αστρονομικού φαινομένου, του χειμερινού ηλιοστασίου, και η άλλη, τελείτε (αντιθετικά της πρώτης) προς τιμήν της Ρέας-Κυβέλης τον μήνα Ελαφηβολιώνα (Μάρτιο).

‘’Εορτή Αθήνησι μητρί Θεών αγομένη’’ την ονομάζει ο Ησύχιος ο Αλεξανδρεύς στο γνωστό λεξικό του.

Οι πρόγονοί μας ονόμαζαν τριπλή νύχτα (τριέσπερο) την νύχτα του χειμερινού ηλιοστασίου διότι κατά την παράδοσή μας ‘’συνελήφθη’’ ο Ηρακλής (γνωστός ο μύθος περί Διός και Αλκμήνης) και η γιορτή ξεκινούσε την νύχτα της 21ης-22ας και κορυφωνότανε την 25η όταν μετά από την στασιμότητα του ηλίου άρχιζε να μεγαλώνει η ημέρα, για να φτάσει στην μεγαλύτερή της διάρκεια την ημέρα της 21ης Ιουνίου.

Για την χρήση του επιθέτου ‘’τριέσπερον’’ και την σύνδεσή του με τον Ηρακλή και τις ηλιακές θεότητες {Τιτάνες (Κρόνος), Ήλιος (αδελφές του Ήλιου Σελήνη και Ηώ)}, Απόλλων έχουμε τα ακόλουθα:

  1. Ως επίθετο του Ηρακλέους, ‘’ου η σύληψης εγένετο εις τρεις κατά συνέχειαν νύκτας.’’ ΛΥΚΟΦΡΩΝ 33.

  2. Κατά Διόδωρο Σικελιώτη. 4.9,2 ‘’τον γαρ Δία μισγόμενον Αλκμήνη τριπλασίαν την νύκτα ποιήσαι και τω πλήθει του προς την παιδοποιίαν αναλωθέντος χρόνου προσημήναι την υπερβολήν της του γεννηθησομένου ρώμης.’’

Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι τόσο τα προς τιμήν του Απόλλωνα και ηλιακών θεοτήτων (Γαλάξια), όσο και το τριέσπερο του Ηρακλέους, αναμφισβήτητα εορτάζονταν τον σημερινό Δεκέμβριο και δη συνέπιπταν τυχαία; με τις ημέρες του χειμερινού ηλιοστασίου. Όπως προαναφέρθηκε, ο Ησύχιος αποκαλεί την εορτή ‘’…Μητρί Θεών αγομένη’’.

Επιπλέον πηγές:

α) Το σύγγραμμα του Leclerc de SeptChenes, με τίτλο ‘’Essais sur la religions grecs’’ (Η θρησκεία των Αρχαίων Ελλήνων), έκδοση 1787 και επανέκδοση palala press 2016.

β) Το Λεξικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας LIDDEL and SCOTT, έκδοση 1843 και επίκαιρη επανέκδοση.

γ) Κορνούτος Λεύκιος στωικός φιλόσοφος 1ου αιώνα μ. χ. χ. ‘’ Επιδρομή των κατά την ελληνική θεολογίας παραδεδομένων’’.

  1. ΘΕΡΙΝΟ ΗΛΙΟΣΤΑΣΙΟ

Κατά τον Σκιροφοριώνα (Ιούνιο) εορτάζεται το θερινό ηλιοτρόπιο (συνώνυμο ηλιοστασίου) όπου εκτός από το άναμμα πυράς (το οποίο αντέγραψαν οι χριστιανοί- εορτή Ιωάννη Προδρόμου 24 Ιουνίου), οι ιερείς ‘’εκπροσωπούντες’’ την Αθηνά, τον Ποσειδώνα και τον Ήλιο, κρατούν πολύχρωμα σκίρα (Προφανώς απ` το σκίρο = σκιάδειο της Αθηνάς. Εξ ου και η ονομασία του μηνός Σκιροφοριών).

(Παναγής Λεκατσάς, ‘’Η καταγωγή των θεσμών, των εθίμων και των δοξασιών’’, Αθήναι 1951).

Εν συνεχεία οι Ρωμαίοι, ως αντιγραφείς του ελληνικού πνεύματος, κατά τις ίδιες ημερομηνίες του χειμερινού ηλιοστασίου, γιορτάζουν τα Σατουρνάλια τα οποία αφιερώνουν στο Θεό Σατούρνους κατ` αντιγραφή του δικού μας Κρόνου και στις 25 Δεκεμβρίου τα Μπρουμάλια απ` το dies brevissima > bruma, την μικρότερη μέρα του χρόνου, δηλαδή το χειμερινό ηλιοστάσιο.

Για δε το θερινό ηλιοστάσιο γιορτάζουν τα Βεστάλια προς τιμήν της Θεάς Βέστας, κατ` αντιγραφή βεβαίως της Εστίας, με άναμμα πυράς όπως εμείς κλπ. (Εξ ου και ο ύμνος στον Ήφαιστο).

(Υπενθυμίζω ότι το 2007 Ρωμαίοι πολυθεϊστές, ζήτησαν να συμμετάσχουν στο θερινό ηλιοστάσιο που έγινε στα ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ όπου και δεχθήκαμε στον Όλυμπο, αντιπροσωπεία τριών ατόμων απ` την Ρώμη. Συμμετείχαν στην ιεροπραξία μαζί μας και απήγγειλαν ύμνους στα Ιταλικά).

Εκτός απ` τους χριστιανούς που πάνω στην ελληνική γιορτή έβαλαν την πλασματική ημερομηνία του δικού τους ‘’ Ήλιου’’ ακολούθησαν κι άλλοι λαοί όπως Κέλτες (με επίσης άναμμα πυράς κατά την νύχτα του ηλιοτροπίου), Ινδοί, Βρετανοί, Αυστριακοί και άλλοι αντιγραφείς (πολυθεϊστές) που γιορτάζουν και τα 2 ηλιοστάσια (Χειμερινό και θερινό), των 2 αυτών ισημεριών οι οποίες ορίζουν τις εποχές του έτους στο μέσον του χρονικού τους διαστήματος.

Επίσης οι Σκανδιναβοί και οι Γερμανοί εορτάζουν την θερινή τροπή. Οι πρώτοι την αποκαλούν ‘’Μιντζόμμερ’’ που σημαίνει ‘’μέσον καλοκαιριού’’ και οι δεύτεροι την αποκαλούν ‘’Ζοννεβέντες’’ που σημαίνει ‘’τροπή ηλίου’’. Κύριο γνώρισμα αμφοτέρων των εορτασάντων είναι το (κατ` αντιγραφή από εμάς) άναμμα του πυρός.

Εστιάζοντας στο θερινό ηλιοστάσιο, οι βιβλιογραφικές πηγές που παραθέτω κατωτέρω για το εμπεριέχον έθιμο του ‘’Κλήδονα’’ στην θερινή τροπή, καταδεικνύουν τον εθιμικό εορτασμό της θερινής τροπής απ` τους προγόνους μας.

Ο Κλήδονας είναι ένα εκ των εθίμων του θερινού ηλιοστασίου. Η λέξη παράγεται εκ του αρχαίου ‘’κληδών’’ όστις ήτο το μαντικό σημείο όπου εδίδοντο οι χρησμοί (κληδονισμοί) ή οι προμαντεύσεις δια το ερωτικό μέλλον των ενδιαφερομένων την εποχή της θερινής τροπής (Εξ ου και στο θερινό ηλιοστάσιο λέμε ύμνο στον Έρωτα).

Ο Παυσανίας αναφέρει ότι στην Σμύρνη υπήρχε ιερόν Κληδόνων. Ο δε Αίλιος Αριστείδης (συγγραφέας και ρήτορας) αναφέρει και θεά Κληδόνα (πρόκειται γι` αυτήν που αντικατέστησαν οι χριστιανοί με τον Αϊ Γιάννη).

Στον Όμηρο ο κληδονισμός αναφέρεται δύο φορές συμπίπτουσες χρονικά (τυχαίο;) με την θερινή τροπή. Τις αναφέρω περιληπτικά:

α) Όταν ο Οδυσσέας αιτείται του Διός έναν καλό οιωνό για το αν θα μπορέσει να φονεύσει τους μνηστήρες και να ξανακερδίσει τον έρωτα της γυναίκας του και ο Δίας του απαντά με βροντή και φωνή μέσω γυναίκας ότι οι μνηστήρες θα δειπνήσουν τελευταία φορά μέσα στα δικά του δώματα.

β) Όταν την επομένη πυγμαχεί με τον Ίρο και τον νικά οι μνηστήρες του λένε ‘’ Ο Ζευς και οι αθάνατοι θεοί να σου δώσουν ξένε ότι επιθυμεί η καρδία σου που μας απάλλαξες απ` αυτόν τον αλήτη’’ κ.λπ.

Αυτά τα δύο συμβάντα εφάνησαν στον Οδυσσέα ως κληδονικά.

Οι Βυζαντινοί αντέγραψαν τον κληδονισμό κατά τρόπο πανομοιότυπο με το έθιμο του δικού μας κλήδονα (αλλά ανεξαρτήτως εποχής θερινού ηλιοστασίου) κι απ` την αντιγραφή της αντιγραφής… ω αντιγραφή, ο κληδονισμός ως ερωτική μαντική, έφτασε μέχρι τους Οθωμανούς, τους Αλβανούς και τους Βούλγαρους, φυσικά παραποιημένα και διαστρεβλωμένα όπως συμβαίνει πάντα όταν απ` την φωτοτυπία ενός πρωτοτύπου φωτοτυπήσουμε άλλες φωτοτυπίες και ούτω καθ` εξής.

Επιπλέον πηγές για τον Κλήδονα κατά την θερινή τροπή:

α) Ν.Γ. Πολίτου, Κλήδονες εν Εστία 1877 και εν Παρθενώνι 1871.

β) Θ.Ι. Αθανασοπούλου, Μαντεία και μαντικαί τελεταί εν Λαογραφία, τόμος 8ος , σελίδα 563.

Σημειωτέον ότι όλα τα ανωτέρω στοιχεία των βιβλιογραφικών αναφορών που παραθέτω, τα είχα συλλέξει την περίοδο 2010-2012, όταν μελετούσα την συγγραφή του βιβλίου ‘’ΟΛΟΙ ΑΝΤΕΓΡΑΨΑΝ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ’’, με σκοπό να τα συμπεριλάβω στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου που όπως γνωρίζουν οι αναγνώστες του, έχει τίτλο ‘’Θρησκευτικές Αντιγραφές και Ψέματα’’.

Όμως, ο όγκος της ύλης του βιβλίου ήταν περιοριστικός ως προς το κόστος γι` αυτό και περιορίστηκα σε μια πολύ σύντομη περίληψη (βλέπε σελίδα 576-578) η οποία βεβαίως δεν δίνει την διάσταση όλων των βιβλιογραφικών αναφορών που έχω στη διάθεσή μου. Άλλωστε για τον ίδιο λόγο (κόστος βιβλίου) δεν έχω συμπεριλάβει κι άλλα στοιχεία που αφορούν άλλα θέματα, σε άλλα κεφάλαια του βιβλίου.

Δρ. Λεωνίδας Λ. Μπίλλης

Οικονομολόγος-Κοινωνιολόγος-Μελετητής τάξης Β΄

΄Υμνοι για το τριέσπερο Ηρακλέους-Χειμερινό Ηλιοστάσιο.

΄Υμνος στην τοπική θεότητα αναλόγως του τόπου τέλεσης της εορτής.

΄Υμνοι στις θεότητες του μηνός Ποσειδεώνος (Δεκεμβρίου) που είναι η Εστία κι ο Ερμής.

΄Υμνος Τιτάνων

΄Υμνος Κρόνου

΄Ύμνος στην Ηώ

΄Ύμνος στην Σελήνη

΄Υμνος στον Ήλιο

΄Υμνος στον Απόλλωνα

΄Υμνος στον Ηρακλή

΄Υμνος στον Διόνυσο

΄Υμνος στον Δία

΄Ύμνοι για το θερινό Ηλιοτρόπιο (Ηλιοστάσιο)

΄Υμνος στην τοπική θεότητα αναλόγως του τόπου τέλεσης της εορτής.

΄Υμνοι στις θεότητες του μηνός Σκιροφοριώνος (Ιουνίου) που είναι επίσης όπως και στον μήνα Ποσειδεώνα η Εστία κι ο Ερμής.

΄Υμνος στον Ήλιο

΄Υμνος στον Απόλλωνα

΄Υμνος στην Αφροδίτη

΄Υμνος στον Ήφαιστο

΄Υμνος στον Έρωτα

΄Υμνος στον Δία

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *