Ο Παλαμάς από το ποίημα “Στα βάθη της ψυχής μου” – μία Πλατωνική προσέγγιση (βίντεο)

ΣΑΒ 9 ΦΕΒ 2019 ΚΑΙ ΩΡΑ 19:00

ΘΕΜΑ: Ο Παλαμάς από το ποίημα “Στα βάθη της ψυχής μου” – μία Πλατωνική προσέγγιση

Ομιλήτρια: Άννα Χ. Μαρκοπούλου (Δρ. Επιστημών της Αγωγής)

ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΟΜΙΛΙΑΣ Το ποίημα «Στα βάθη της ψυχής μου» είναι μέρος της ποιητικής συλλογής του Παλαμά με τίτλο «Τα μάτια της ψυχής μου», τίτλος εμπνευσμένος από τον στίχο του Σολωμού: «Ανοιχτά πάντα κι άγρυπνα τα μάτια της ψυχής μου». Η συλλογή αυτή κυκλοφόρησε για πρώτη φορά στην «Εστία» του 1892 και ανήκει στις πρώτες συλλογές του συνολικού ποιητικού του έργου. Ο λόγος για τον οποίο επιλέξαμε, στην παρούσα ομιλία, να αναλύσουμε το συγκεκριμένο ποίημα του Παλαμά, είναι γιατί θεωρούμε πως αυτό αναδεικνύει με τον καλύτερο τρόπο, την συνάντηση της ποιήσεως με την φιλοσοφία. Πράγματι, σε αυτό το ποίημα, ο Παλαμάς, εμπνεόμενος από την πλατωνική φιλοσοφία, μάς καταθέτει, με ποιητικό τρόπο, την δική του αναγωγική πορεία προς την θέαση του Νοητού Φωτός, που αναδεικνύεται σαν ένα μυητικό βίωμα του ποιητή στα «δρώμενα» της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας. Αν θα θέλαμε να δώσουμε με συνοπτικό τρόπο την φιλοσοφική ουσία του εν λόγω ποιήματος του Παλαμά, θα λέγαμε ότι αυτή έγκειται στην επιστρεπτική πορεία της ψυχής του ποιητή προς τον «Υπερουράνιο Τόπο», έτσι όπως αυτός περιγράφεται στον «Φαίδρο» του Πλάτωνος. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιστρεπτική αυτή πορεία της ψυχής γίνεται μέσω των 24 αναβαθμών, εικόνες των οποίων είναι τα αντίστοιχα 24 δίστιχα που συγκροτούν το ποίημα. Με αυτήν την έννοια, η επιστροφή της ψυχής του ποιητή στην αιώνια πατρίδα της, που είναι, σύμφωνα με το ποίημα, ο «έβδομος ουρανός», πραγματοποιείται μέσω των νοητικών ματιών της. Με άλλα λόγια, το θείο στοιχείο, που ενυπάρχει σε κάθε ανθρώπινη ψυχή και που συνιστά ένα χάρισμα θεϊκό, τώρα, έχει ενεργοποιηθεί πλήρως μέσα στην ψυχή του ποιητή, μέσω της «ομοιώσεως» με το θείον, ομοίωσις που αναδεικνύεται με την ποιητική έκφραση, «μάτια θεϊκά». Έτσι, η ψυχή του ποιητή επιστρέφει στο «φως το αληθινό» του «νοητού νου», δηλαδή στο «πεδίον της Αληθείας» του πλατωνικού «Φαίδρου», εκεί που η ψυχή βυθίζεται πλέον ολόκληρη, στην αγκαλιά της μεγάλης μνήμης, της «Μνημοσύνης». Κλείνοντας την παρουσίασή μας, θα λέγαμε ότι μέσα από την ευχή, που είναι ταυτόχρονα και ελπίδα της αναγωγής και της επιστροφής της ψυχής του ποιητή στην αιώνια πατρίδα της, αυτήν του «νου», ο Παλαμάς αναδεικνύει με εναργή και εμφαντικό τρόπο την νοσταλγία της ψυχής για τον μεγάλο «νόστο» στον «νοητό κόσμο» των πλατωνικών Ιδεών.

ΣΤΑ ΒΑΘΗ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ ΜΟΥ

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου, χαρίσματα θεϊκά,

ὁλανοιγμένα νοιώθω δυὸ μάτια μυστικά.

Δὲν τὰ φωτίζει ὁ ἥλιος ποὺ λάμπει γιὰ τὴ γῆ

καὶ παίρνουν φῶς ἀπ’ ἄλλη πιὸ καθαρὴ πηγή.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου, ποὺ πάθη ταπεινὰ

δὲν ἔχουν τόπο, νοιώθω δυὸ μάτια φωτεινά.

Καὶ βλέπω τὰ κρυμμένα, τ’ ἀθώρητα θωρῶ,

τὸν ἄνθρωπο, τὴν πλάση, τἀστέρια, τὸν καιρό.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου κ’ ἐκεῖ ποὺ δὲ μπορεῖς

ποτέ σου νἄμπῃς − νοιώθω δυὸ μάτια ὁλημερίς.

Χεροπιαστὰ ξανοίγω τὰ πλάσματα τοῦ νοῦ

κι ἀπάνω μου σκυμμένους ἀγγέλους τοὐρανοῦ.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου τὰ μαῦρα − μὴ σκιαχτῇς!

ὁλανοιγμένα νοιώθω δυὸ μάτια ὁλυνυχτίς.

Καὶ χώρα ξαντικρύζω μ’ ἀσύγκριτη ὀμορφιά,

μακρυὰ ἀπ’ τὴν τρικυμία κι ἀπὸ τὴ συγνεφιά.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου τα μυστηριακὰ

ὁλανοιγμένα νοιώθω δυὸ μάτια ἁρμονικά.

Κι ὅλο μ’ ἐκεῖνα βλέπω μιὰ λύρα μαγική…

Ὠϊμέ! τὰ δάχτυλά μου δὲ φτάνουν ὡς ἐκεῖ.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου, ποὺ πάθη ταπεινὰ

δὲν ἔχουν τόπο, βρίσκω δυὸ μάτια φωτεινά.

Καὶ βλέπω ἀγάλια ἀγάλια μπροστά μου νὰ περᾷ

ὁ κόσμος τῶν ὀνείρων μὲ τὰ χρυσὰ φτερά.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου δυὸ μάτια μυστικὰ

τὰ νοιώθω ὁλανοιγμένα, χαρίσματα θεϊκά.

Διαβάζω στὸ βιβλίο τῆς φύσης τὸ τρανὸ

κάθε σβυστὸ ψηφίο καὶ νόημα σκοτεινό

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου, στὰ βάθη τὰ ἱερά,

ὁλανοιγμένα νοιώθω δυὸ μάτια λαμπερά.

Τὰ περασμένα ἐμπρός μου διαβαίνουνε ξανά,

καὶ δέχοντ’ ἄλλο σχῆμα καὶ φῶς τὰ τωρινά.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου τ’ ἀμόλυντα, γλυκὰ

γλυκὰ ἀνοιγμένα νοιώθω δυὸ μάτια μυστικά.

Καὶ δείχνεται τὸ μέλλον ἀκόμα τὸ κρυφτὸ

στὰ μάτια τῆς ψυχῆς μου σὰν ἀστραπὴ κι αὐτό.

Ἐκεῖ ποὺ ἡ σκύλα ἡ Ἔγνοια δὲν πάει, δὲν ἀλυχτᾷ,

μέσ’ στὴν ψυχή μου κρύβω δυὸ μάτια ὁλανοιχτά.

Μιὰ μέρα τἄλλα μάτια, ποὺ εἶναι ἀπὸ γῆ πλαστά,

θὰ λυώσουν μές στὸ μνῆμα μὲ τὸ κορμὶ κλειστά.

Στὰ βάθη τῆς ψυχῆς μου ποὺ πάθη κοσμικὰ

δὲν ἔχουν τόπο, νοιώθω δυὸ μάτια μυστικά.

Αὐτὰ δὲ θὰ κλειστοῦνε ποτέ, δὲ θὰ χαθοῦν,

ἐλεύθερα μιὰ μέρα γοργὰ θὰ φτερωθοῦν.

Τὰ μάτια τῆς ψυχῆς μου, τὰ μάτια τὰ θεϊκά,

ποὺ μέσα μου ἀνοιγμένα τὰ νοιώθω μυστικά,

ψηλότερ’ ἀπ’ τἀστέρια, στὸν ἕβδομο οὐρανό

θὰ τἀνταμώσουν πάλι τὸ Φῶς τὸ ἀληθινό!

Κ. Παλαμᾶς, Τὰ μάτια τῆς ψυχῆς μου, Ἄπαντα, Τόμος Πρώτος, Μπίρης Ἀθήνα χ.χ., σ.σ. 215−217

Ακολουθούν 3λεπτα αποσπάσματα από την ομιλία:

ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝ.Α.Ι.Σ. 09 ΦΕΒ 2019 Απόσπασμα ομιλίας Δρ. Άννας Χ. Μαρκοπούλου με θέμα: Ο Παλαμάς από το ποίημα “Στα βάθη της ψυχής μου” – μία Πλατωνική προσέγγιση
ΑΙΘΟΥΣΑ ΕΛΛΗΝ.Α.Ι.Σ. 09 ΦΕΒ 2019 Απόσπασμα ομιλίας Δρ. Άννας Χ. Μαρκοπούλου με θέμα: Ο Παλαμάς από το ποίημα “Στα βάθη της ψυχής μου” – μία Πλατωνική προσέγγιση

Το βίντεο της ομιλίας στον σύνδεσμο:

https://www.youtube.com/watch?v=Q8F0dZb6tdI

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *